Voorwaarden voor landinrichting met wettelijke herverkaveling zijn niet op orde

12-03-2026 BALK – Onderzoekers concluderen dat landinrichting met wettelijke herverkaveling veel potentie heeft, maar dat de voorwaarden om het instrument in te zetten momenteel niet op orde zijn, als het gaat om  draagvlak, kennis en organisatie.

De onderzoekers stellen dat het instrument landinrichting met wettelijke herverkaveling pas weer succesvol kan zijn, wanneer er eerst aandacht wordt besteed aan de volgende punten:

  • Herstel van expertise: Veel structuren, budgetten en specialistische kennis bij uitvoeringsorganisaties zijn de afgelopen decennia verdwenen.
  • Bestuurlijk draagvlak: Succes valt of staat bij de bereidheid van provincies, gebiedspartijen, waterschappen en gemeenten om het instrument in te willen zetten.
  • Praktijkervaring: Er is een noodzaak om in specifieke gebieden opnieuw ervaring op te doen, zodat het instrument kan worden aangepast aan de huidige maatschappelijke context.

Landinrichting met wettelijke herverkaveling is een grondinstrument dat al meer dan 100 wordt gebruikt om eigendomsrechten op grond te herverdelen. Waar vrijwillige kavelruil uitgaat van volledige overeenstemming tussen eigenaren, kan wettelijke herverkaveling worden doorgezet als het algemeen belang dit vereist.

Dit maakt het een krachtig instrument voor urgente opgaven, zoals stikstofreductie rond Natura 2000 gebieden en het verbeteren van de waterkwaliteit, maar altijd in combinatie met structuurverbetering voor agrariërs, zodat er een wederzijds belang ontstaat om het instrument in te zetten. Aan de ene kant de verduurzamingsopgaven en aan de andere kant een verbetering van de landbouwstructuur.

Hoewel het instrument in de vorige eeuw veelvuldig werd toegepast, ligt de uitvoering tegenwoordig vrijwel stil. Toch is landinrichting als instrument stevig verankerd in de nieuwe Omgevingswet. De onderzoekers zien het als kansrijke optie om in een aantal gebieden weer kleinschalig te starten. Deze ‘leeromgevingen’ moeten de nodige praktijkkennis opleveren om de complexe herinrichtingsproblematiek van het huidige Nederland het hoofd te bieden.

Meer details zijn te vinden in het rapport ‘Landinrichting met wettelijke herkaveling- Wat zijn de condities voor een succesvolle inzet in de huidige context‘.