Rijk verbiedt gemeenten om eigen maatregelen te nemen tegen staalslakken

06-03-2026 BALK – Gemeenten mogen het gebruik van staalslakken niet meer zelf aan banden leggen. Plaatsen die al een lokaal verbod op gebruik van het vervuilende materiaal hebben ingesteld, moeten dat dit jaar nog terugdraaien, vindt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Wethouders reageren kritisch: “Wij weten welke ellende het gebruik van staalslakken kan opleveren.”

Dat staat in een brief die het ministerie afgelopen december stuurde aan alle gemeenten, provincies en omgevingsdiensten, maar die niet openbaar werd gemaakt. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en NU.nl, in samenwerking met de Groene Amsterdammer en verschillende regionale media.

Uit eerder onderzoek van Investico en NU.nl bleek dat op zeker 200 plekken in Nederland staalslakken liggen. Het materiaal ligt onder een vergrootglas, omdat het kan zorgen voor milieuvervuiling en gezondheidsklachten. Al in 2005 constateerde de overheid die milieurisico’s, maar toch werd jarenlang niet ingegrepen. Het restproduct uit de staalindustrie mocht tot vorig jaar zonder vergunning of melding worden gebruikt als ‘circulaire’ vervanger van zand of grind in de bouw.

Nadat steeds meer problemen aan het licht kwamen, stelde toenmalig staatssecretaris Thierry Aartsen vorig jaar onder druk van de Tweede Kamer toch een tijdelijk verbod op het gebruik van staalslakken in. Dat loopt uiterlijk begin 2027 weer af en het is nog onduidelijk hoe de landelijke regels er op de langere termijn uit gaan zien. Verschillende gemeenten wilden niet wachten op het kabinet en voerden daarom zelf al permanente regels in.

Verbod of vergunningsplicht
Zo is het gebruik van staalslakken in Zuid-Holland Zuid verboden en is er een een vergunningplicht ingesteld. Elders namen gemeenteraden moties aan om te onderzoeken hoe ze een verbod in kunnen voeren. Maar dat mag onder nieuwe afvalregels niet meer, zegt het ministerie nu in de brief. Een verbod of vergunningplicht “belemmert onnodig de afzet” van staalslakken en andere materialen. Lokale regels leiden daarnaast “tot een ongelijk speelveld binnen Nederland”, schrijft het ministerie.

Volgens de brief van het ministerie zorgen de landelijke kwaliteitseisen al voor “voldoende” bescherming van het milieu. Dat is opmerkelijk, want anderhalf jaar geleden concludeerde hetzelfde ministerie juist nog dat diezelfde kwaliteitseisen voor staalslakken “onvoldoende bescherming bieden” voor mens en milieu. Ook de Inspectie Leefomgeving en Transport en het RIVM waarschuwden de afgelopen jaren dat de huidige regels voor het gebruik van staalslakken tekortschieten.

Wethouder Pouwel Inberg van de gemeente Brummen reageert verbaasd op de brief van het ministerie. “Wij weten welke ellende het gebruik van staalslakken kan opleveren”, zegt hij, verwijzend naar een stortplaats vol staalslakken in Eerbeek. Die werd door het Openbaar Ministerie bestempeld als een “milieuramp in slow motion”. Er is een miljoenenoperatie in gang gezet om de staalslakken in te pakken, zodat ze geen vervuiling meer verspreiden.

‘Het is ook gek’
Brummen blijft inzetten op een plaatselijk verbod op staalslakken en zegt bereid te zijn dat eventueel te laten aankomen op een rechtszaak. “Het zal niet de eerste keer zijn dat een rechter het Rijk op de vingers tikt”, aldus Inberg.

Ook de gemeente Gorinchem houdt voorlopig vast aan haar vergunningplicht, “om te voorkomen dat de samenleving aan de slag mag als het misgaat”. “Dat blijven we doen totdat het Rijk zelf met beter beleid komt”, zegt wethouder Mark de Boer. Andere Zuid-Hollandse gemeenten houden zich meer op de vlakte en zeggen via de plaatselijke omgevingsdienst dat ze verdere inbreng van het ministerie afwachten.