06-11-2026 BALK – “Na maandenlange moeizame gesprekken ligt er een herzien stikstofpakket dat op belangrijke onderdelen minder slecht is dan de hoofdlijnenbrief van 26 juni, maar dat nog lang niet goed genoeg is.” Dat is de reactie van LTO-voorzitter Ger Koopmans op de stikstofbrieven die minister Van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
“Er zijn stappen gezet op het gebied van zonering, grondgebondenheid, financiële ondersteuning en vergunningverlening. Tegelijkertijd zijn een aantal van onze fundamentele bezwaren nog niet of onvoldoende aangepast”, aldus Koopmans. “De onzekerheid waar boeren de voorbije maanden in leefden, is met deze nieuwe brieven niet weggenomen. Daar moet het kabinet zo snel mogelijk verandering in brengen.”
Het is wat LTO betreft onacceptabel dat het kabinet nog steeds geen dashboard heeft waarmee inzichtelijk wordt gemaakt wat de totale reductieopgave is en hoeveel reductie sinds 2019 al is gerealiseerd. Doordat deze randvoorwaarde nog niet is ingevuld, weten boeren nog steeds niet hoeveel stikstofuitstoot zij waar moeten reduceren.
Een andere randvoorwaarde gaat over ‘wederkerigheid’: boeren willen stappen zetten op de verdere verduurzaming van hun bedrijfsvoering, maar moeten die stappen ook kunnen zetten. Als de mogelijkheden daarvoor niet tijdig loskomen, kunnen boeren niet afgerekend worden op hun resultaat. Het kabinet moet samen met de medeoverheden de juridische en overige uitvoeringscondities op orde te hebben. Als de vergunningverlening, instrumenten en financiële ondersteuning lang onduidelijk blijven, kunnen boeren er niet aan gehouden worden om de doelen in 2035 te realiseren.
LTO ziet in de stikstofaanpak nog steeds structuurmaatregelen die los staan van emissiereductie. Dat geldt met name voor de maatregelen rondom grondgebondenheid. Het kabinet wil nu onderzoeken of grondgebondenheid ook via doelsturing ingevuld kan worden. Voor LTO is het een voorwaarde dat het beleid stuurt op doelen.
De invoering van de rekenkundige ondergrens wordt vervroegd naar 1 juli 2027. En provincies moeten additionaliteit versneld onderbouwen. Dat is een randvoorwaarde voor vergunningverlening, en moet nu gereed komen in 2027. Tegelijkertijd moet ook daar nog veel worden uitgewerkt. PAS-melders en andere agrariërs die in een vergunnings-onzekere situatie verkeren, krijgen nog steeds geen absolute duidelijkheid over het tijdpad van vergunningverlening.
Op het vlak van grondgebondenheid zijn enkele verbeteringen doorgevoerd. De 85%-eis voor gras of rustgewassen op zand en löss komt te vervallen. De randvoorwaarden voor gras- of rustgewasverplichting worden nader uitgewerkt in combinatie met doelsturing. Op het vlak van bedrijfsemissienormen worden goede processtappen gezet ten aan van vloeren, voorwaarden, veldemissies en investeringsregelingen.
Provincies krijgen een nog belangrijkere rol bij de uitwerking en aanwijzing van de zonering. Zij krijgen ook meer tijd voor het uitwerken van de maatwerk via gebiedsprocessen als alternatief voor generieke instructieregels. De minister heeft wel zeer zware concept-instructieregels opgenomen in zijn wetsvoorstel. Deze worden vervangen als de ‘omwisselbeslissingen’ worden goedgekeurd. Een voorbeeld betreft een eis van maximaal 1,5 grootvee-eenheden per hectare, die dan weliswaar niet geldt voor individuele bedrijven, maar voor alle grond binnen de zone in totaliteit.
De bekendmaking van welke gebieden alsnog uit de zonering worden gehaald, omdat die gebieden niet stikstofgevoelig zijn of omdat de depositie daar al onder de kritische depositiewaarde blijft, heeft het kabinet uitgesteld tot december. De inzet van LTO is dat alle gebieden waar stikstof geen dominante drukfactor is uit de begrenzing worden gehaald worden, waarbij de zones zo klein mogelijk moeten worden op basis van provinciaal maatwerk.
