07-09-2026 BALK – In de Kaderrichtlijn Water is het Europese beleid voor de bescherming en beoordeling van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa vastgelegd. De richtlijn die in december 2000 van kracht werd, bevat een systematiek voor het beoordelen van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater. Nederland heeft bij de start van de Kaderrichtlijn Water besloten om aan de Europese Commissie te rapporteren over 745 wateren.
Het idee is dat als het waterecosysteem in een goede ecologische en chemische toestand is het water duurzaam gebruikt kan worden voor menselijke toepassingen, zoals drinkwaterwinning en recreatie. Als het door natuurlijke omstandigheden niet mogelijk is om op tijd de doelen te halen, is het voldoende als in 2027 alle benodigde maatregelen zijn getroffen om op termijn de doelen wel te halen. Ook is in bepaalde situaties een beroep op uitzonderingen mogelijk.
De Kaderrichtlijn Water heeft twee Europese dochterrichtlijnen: de ‘Grondwaterrichtlijn’ en de ‘Richtlijn Prioritaire Stoffen’. Om de doelen te kunnen halen, is er een sterke link met andere Europese richtlijnen, waaronder de Nitraatrichtlijn, de Richtlijn Stedelijk Afvalwater, de Richtlijn Industriële Emissies, de Drinkwaterrichtlijn en de Richtlijn Duurzaam Gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en de verordeningen voor de toelating van stoffen. Nationaal is de Kaderrichtlijn Water via de Omgevingswet geïmplementeerd.
Nederland besloten om aan de Europese Commissie te rapporteren over 745 wateren. Deze waterlichamen zijn gecategoriseerd als rivier, meer, overgangswater, kustwater en territoriale water. Sloten, vennen en zwemplassen zijn niet of beperkt opgenomen. De opgenomen waterlichamen hebben een status op basis van de inrichting, namelijk ‘natuurlijk’, ‘sterk veranderd’ of ‘kunstmatig’.
Nederland heeft ruim 98% van de waterlichamen geschaard onder de ‘sterk veranderd’ of ‘kunstmatig’. Alleen grotere wateren zoals de Waddenzee, de territoriale wateren, het merendeel van de kustwateren, het Naardermeer en een aantal kleinere beken of rivieren in het zuiden en in Oost-Nederland hebben de status ‘natuurlijk’ gekregen. Voor kunstmatige en sterk veranderde wateren gelden lagere normen en doelen dan voor natuurlijke wateren.
De toestandsbeoordeling wordt uitgevoerd voor elk van de 745 aangewezen waterlichamen. Deze beoordeling bestaat uit een groot aantal afzonderlijke beoordelingen van kwaliteitselementen. Voor de ecologische toestand geldt dat een waterlichaam alleen in een goede ecologische toestand verkeert als alle kwaliteitselementen tenminste als ‘goed’ of ‘voldoet’ worden beoordeeld. Hiervoor worden concrete doelen aan de hand van normen vastgelegd.
De biologische kwaliteit staat centraal in het oordeel over de ecologische kwaliteit. Alleen als de biologische kwaliteit minstens goed is, worden de omgevingsfactoren getoetst. De chemische kwaliteit wordt beoordeeld aan de hand van ‘prioritaire stoffen’. Dit zijn stoffen die in heel Europa een probleem vormen en waarvan de normen Europees worden vastgesteld. De ecologische kwaliteit is sterk afhankelijk van regionale omgevingsfactoren en daarom worden de ecologische doelen per lidstaat vastgesteld.
