Gemeenten vestigen vaker voorkeursrecht op grond

-28-02-2026 BALK – Gemeenten zijn weer actiever bezig met het kopen van grond. Er wordt vaker voorkeursrecht op grond gevestigd door gemeenten. Daarmee worden eigenaren verplicht om grond eerst aan gemeenten aan te bieden wanneer ze die willen verkopen. Gemeenten kochten de afgelopen jaren ook jaarlijks meer grond dan in de periode voor 2019.

Sinds 1990 is de Wet voorkeursrecht gemeenten 1575 keer definitief vastgesteld. Bijna driekwart van de gevallen vond plaats in de periode tussen 2021 en 2025. Het ging daarbij om circa 13.000 hectare grond. Uit een analyse van transactiedata uit het Kadaster blijkt ook dat gemeenten daadwerkelijk meer grond kopen dan tien jaar geleden.

In de periode 2010-2018 kochten gemeenten jaarlijks maximaal 40 hectare grond. In de jaren daarna steeg dat tot ruim 100 hectare in 2024, waarmee een bedrag van 325 miljoen euro gemoeid was. Hoogstwaarschijnlijk is er sprake van een onderschatting van de werkelijke cijfers. Gemeenten gebruiken vaak losstaande vennootschappen voor het beheer en aantrekken van vastgoed. Die transacties zijn buiten de analyse van Savills gebleven.

Het voorkeursrecht is wat aangescherpt sinds 2024 met de inwerkingtreding van de Omgevingswet, waarin ook de Wet voorkeursrecht is opgegaan. Waar het voorkeursrecht voorheen 10 jaar geldig was, is dat nu nog 5 jaar, met hooguit één verlenging. Het betekent dat gemeenten sneller dienen te beslissen of zij iets met de grond willen doen. In de jaren vóór de invoering van de wet was er een duidelijke piek in het aantal geplaatste voorkeursrechten.